Je bent niet wat je doet

Er heerst een grote misvatting dat iemands gedrag op één hoop wordt gegooid met zijn persoonlijkheid. Door deze koppige verwisseling ontstaan veel en grote problemen. Daar komt nog bij dat we het lastig vinden om kritiek te geven of ontvangen omdat we die kritiek te persoonlijk opvatten. Iemand kan zich bijvoorbeeld wel egoïstisch gedragen, maar dat wil nog niet zeggen dat hij een egoïst is. Mogelijk zie je zijn gedrag in een heel ander daglicht als je zijn beweegredenen kent. En wat als je hem dan al als egoïst hebt bestempeld………?

Een praktijkvoorbeeld
Ik werd bij de aanvang van een teambuildingsopdracht van een bedrijf ingefluisterd over “zeur-Piet”. Deze man – heel toepasselijk Piet genaamd – wist in alle situaties als moraalridder op alle slakken zout te leggen. Helaas was ik te laat met zeggen dat ik dit helemaal niet wilde weten. Nu was er een gerede kans dat ik hem ook als zeurpiet zou ervaren. Temeer omdat ik zelf een kansendenker ben en een allergie heb voor zeurders. En ja hoor… tijdens de eerste bijeenkomst gebeurde het. We hadden een consensus met de groep en Piet…. had natuurlijk een andere mening. Hij bewees al snel dat zijn stempel als ZEURPIET terecht was.

Ik heb mezelf echter aangeleerd om gedrag dat in mijn allergie zit met nieuwsgierigheid te benaderen (zie ook dit eerdere artikel). Natuurlijk zit een zeurpiet in mijn allergie omdat ik een kansendenker ben. Ik kan er echter ook van leren, want ik wil de keerzijde van de medaille nog wel eens over het hoofd zien. Ik vroeg hem dus oprecht geïnteresseerd: “Piet, iedereen is akkoord, behalve jij. Vertel ons eens wat we volgens jou over het hoofd zien?”. En verrek….. Piet had nog iets zinnigs te melden ook. En verrassend genoeg helemaal niet als zeur… Ik heb hem bedankt voor zijn input en met een belangrijkeverbetering in het voorstel hadden we een unanieme beslissing.

Gedrag versus persoonlijkheid
Piet is dus helemaal geen zeur. Hij werd wel zo gezien in de groep en gedroeg zich inmiddels ook zo. Want als Piet weer iets te zeuren had, ging er al een zucht door de groep…. “daar heb je hem ook weer….”. Piet ziet echter risico’s die de anderen in de groep (kansendenkers zoals ik) als lastig ervaren. Omdat Piet problemen wil voorkomen, wist hij geen andere manier meer dan “zeuren” om zijn zienswijze te delen. Piet is dus helemaal geen zeur, maar hij ziet risico’s sneller dan anderen. Een heel belangrijke rol in een besluitvormingsproces (de criticus in het besluitvormingsmodel van Disney)

Nog één kort voorbeeld dan
Even een fictieve situatie. Stel dat je een collega – laten we hem Jan noemen – hebt die heel nors is en kortaf reageert. Op bedrijfsfeestjes is Jan er nooit en altijd stipt om vijf uur als eerste naar huis. In de pauze werkt hij het liefst door en maakt eigenlijk nooit een praatje met iemand. Hoe zou je hem bestempelen? Laat dit even op je inwerken voordat je verder leest..

En nu hoor je via een collega dat Jan enkele jaren een zwaar auto-ongeluk heeft gehad. Zijn beide kinderen zijn overleden en zijn vrouw is voor het leven gehandicapt. Jan zat achter het stuur. Hij heeft ervoor gekozen om de zware zorgtaak op zich te nemen en heeft daardoor buiten zijn normale werk geen tijd en energie voor andere zaken. Bovendien  lijkt hij het verlies van zijn kinderen (nog) niet hebben kunnen verwerken. Is je beeld over Jan nog hetzelfde.

Neem het niet persoonlijk
Vanuit mijn rol als bedrijfscoach heb ik regelmatig iets aan te merken op gedrag van mensen. Ik zeg ook altijd oprecht wat ik van dit gedrag vind in relatie met de situatie. Gedrag is namelijk niet goed of slecht. Het kan in een bedrijf bijdragen aan het bereiken van de groepsdoelstellingen of juist niet. Zo bekijk ik gedrag ook altijd: “Draagt het bij aan wat jij of de groep wil bereiken?“. Helaas wordt mijn kritiek vaak persoonlijk opgevat en het komt zelfs regelmatig voor dat mensen de frontale tegenaanval inzetten tegen mij als persoon. Mensen nemen vaak de kritiek op hun gedrag op als kritiek op hun persoon of zelfs als aanval. Ik leg dan uit dat ik niets tegen de persoon heb (alleen al om de reden dat ik de mens achter het gedrag in deze situatie vaak nog niet eens ken; hoe kan ik dan iets tegen hem hebben…) maar wel het gedrag in deze situatie afkeur of zelfs ontoelaatbaar vind.

blauw is wat je doet & oranje is wie je bent

Zacht op de relatie en hard op de inhoud
Ik wil nog wat toevoegen aan het voorbeeld over Jan. We hebben nu begrip voor zijn gedrag (mag ik toch hopen….). Wil dat ook zeggen dat we dit gedrag acceptabel vinden? Stel dat Jan op de afdeling klantenservice werkt als helpdeskmedewerker. Dan zou ik zeggen dat we moeten vaststellen dat zijn gedrag ontoelaatbaar is in deze situatie en hem uit zijn functie halen (doen we dat uit medelijden niet, dan zijn we zachte heelmeesters). Dat zegt echter niets over mijn beeld over Jan. Gezien zijn situatie, zullen we hem helpen om ergens wel goed te kunnen functioneren. Dat is goed werkgeverschap.

Rest me om je veel wijsheid te wensen in het onderscheiden van gedrag en persoon. Te beginnen bij jezelf 🙂

 

Marc

2 thoughts on “Je bent niet wat je doet

  1. Zie je waarom ik niet begrijp dat je deze persoon, waar je niet noemt dat hij niet functioneert als klantenservice medewerker, die alleen erg nors is, blijkbaar nog eens straft, na het verlies van kinderen en zijn leven, nu ook nog zijn werk af neemt? Als iemand om 5 uur weg is, in de pauzes werkt, dan lijkt hij best toegewijd. Alleen is er sociaal wat mis, en is hier wel over gesproken tussen collega’s, soms laten collega’s bij ingrijpende situaties hun collega een beetje vallen als hij niet adequaat meer reageert. Groep moet ook zulke zaken oppakken?

    1. Dag Mina,

      Bedankt voor je reactie! Ik heb niet gezegd dat we zijn werk moeten afnemen (niet in de zin dat hij geen baan meer heeft). Zijn gedrag is niet toelaatbaar in gesprekken met klanten als helpdeskmedewerker. Ook voor hem is dit geen goede zaak. Er zal dus andere oplossing gevonden moeten worden. Bijvoorbeeld een andere functie waarbij hij geen klantcontact heeft. Daarnaast zou het kunnen dat hij een tijdje rust neemt en professionele hulp krijgt. Die kant heb ik in mijn artikel niet uitgewerkt omdat het stuk anders veel te uitgebreid wordt. Ook draagt het m.i. niet bij aan de essentie van wat ik wil duidelijk maken.

      Marc

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.